2-4-1- پژوهشهای انجام شده در داخل کشور………………………………………………………………………………….56
2-4-2- پژوهش های انجام شده در خارج از کشور…………………………………………………………………………….60
2-4-3- جمعبندی تحقیقات انجام شده…………………………………………………………………………………………….63
فصل سوم- مواد و روش ها / روش اجرای تحقیق
3-1- مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………….65
3-2- روش سنجش…………………………………………………………………………………………………………………………65
3-3- تعریف نظری و عملیاتی متغیرهای تحقیق………………………………………………………………………………….66
3-3-1- متغیر مستقل: رسانه جمعی…………………………………………………………………………………………………..66
3-3-2-متغیر وابسته: سرمایه اجتماعی………………………………………………………………………………………………..68
3-3-2-1- اعتماد …………………………………………………………………………………………………………………………..68
3-3-2-2- شبکه روابط اجتماعی و پیوندهای خانوادگی………………………………………………………………………71
3-3-2-3-مشارکت اجتماعی……………………………………………………………………………………………………………73
3-4- فرضیههای تحقیق……………………………………………………………………………………………………………………76
3-4-1- فرضیه های اصلی تحقیق……………………………………………………………………………………………………..76
3-4-2- فرضیه های فرعی تحقیق……………………………………………………………………………………………………..76
3-5- واحد تحلیل……………………………………………………………………………………………………………………………77
3-6- سطح مشاهده………………………………………………………………………………………………………………………….77
3-7- جامعه آماری…………………………………………………………………………………………………………………………..77
3-8- شیوه نمونه گیری…………………………………………………………………………………………………………………….78
3-9- پایایی و روایی تحقیق………………………………………………………………………………………………………………79
فصل چهارم- تجزیه و تحلیل و بیان نتایج حاصل از تحقیق
4-1-توصیف شاخص های دموگرافیک (بررسی ویژگی های عمومی)……………………………………………………82
4-1-1 -وضعیت جنسیت آزمودنی ها ……………………………………………………………………………………………….82
4-1-2- وضعیت سن آزمودنی ها………………………………………………………………………………………………………84
4-1-3-وضعیت میزان تحصیلات آزمودنی ها……………………………………………………………………………………..85
4-1-4 -وضعیت تاهل آزمودنی ها…………………………………………………………………………………………………….87
4-1-5- وضعیت اشتغال آزمودنی ها………………………………………………………………………………………………….88
4-2- وضعیت متغیرهای تحقیق…………………………………………………………………………………………………………91
4-2- 1- نمره های مؤلفه های متغیر سطح استفاده از رسانه های الکترونیکی………………………………………….91
4-2-2- وضعیت متغیر سرمایه اجتماعی…………………………………………………………………………………………….93

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

4-2-3-وضعیت متغیر اعتماد اجتماعی……………………………………………………………………………………………….95
4-2-4- وضعیت متغیر شبکه روابط و پیوندهای خانوادگی…………………………………………………………………..96
4-2-5-وضعیت متغیر تعامل اجتماعی……………………………………………………………………………………………….98
4-2- 6- نمره های متغیر سرمایه اجتماعی و مؤلفه های آن…………………………………………………………………100
4-3-فرضیه های تحقیق………………………………………………………………………………………………………………….103
4-3-1-بین متوسط میزان استفاده از اینترنت در طول هفته و سرمایه اجتماعی رابطه وجود دارد………………103
4-3-2- بین متوسط میزان استفاده از تلویزیون داخلی در طول هفته و سرمایه اجتماعی رابطه وجود دارد………………………………………………………………………………………………………………………………………………103
4-3-3- بین متوسط میزان استفاده از تلویزیون خارجی در طول هفته و سرمایه اجتماعی رابطه وجود دارد………………………………………………………………………………………………………………………………………………104
4-3-4- بین متوسط میزان استفاده از اینترنت در طول هفته و اعتماد اجتماعی رابطه وجود دارد………………105
4-3-5-بین متوسط میزان استفاده از تلویزیون داخلی در طول هفته و اعتماد اجتماعی رابطه وجود دارد………………………………………………………………………………………………………………………………………………106
4-3-6-بین متوسط میزان استفاده از تلویزیون خارجی در طول هفته و اعتماد اجتماعی رابطه وجود دارد………………………………………………………………………………………………………………………………………………107
4-3-7- بین متوسط میزان استفاده از اینترنت در طول هفته و شبکه روابط و پیوندهای خانوادگی رابطه وجود دارد………………………………………………………………………………………………………………………………………………108
4-3-8- بین متوسط میزان استفاده از تلویزیون داخلی در طول هفته و شبکه روابط و پیوندهای خانوادگی رابطه وجود دارد…………………………………………………………………………………………………………………………….109
4-3-9-بین متوسط میزان استفاده از تلویزیون خارجی در طول هفته و شبکه روابط و پیوندهای خانوادگی رابطه وجود دارد…………………………………………………………………………………………………………………………….110
4-3-10-بین متوسط میزان استفاده از اینترنت در طول هفته و تعامل اجتماعی رابطه وجود دارد………………111
4-3-11- بین متوسط میزان استفاده از تلویزیون داخلی در طول هفته و تعامل اجتماعی رابطه وجود دارد………………………………………………………………………………………………………………………………………………111
4-3-12-بین متوسط میزان استفاده از تلویزیون خارجی در طول هفته و تعامل اجتماعی رابطه وجود دارد………………………………………………………………………………………………………………………………………………112
فصل پنجم- بحث و تفسیر و نتیجه گیری و جمع بندی
5-1-نتایج تحقیق………………………………………………………………………………………………………………………… 122
5-1-1:نتایج مشخصات فردی پژوهش……………………………………………………………………………………………..122
5-1-2-نتایج توصیفی متغیرهای تحقیق……………………………………………………………………………………………123
5-1-3- نتایج فرضیه های اصلی……………………………………………………………………………………………………..124
5-1-2-نتایج فرضیه‌های فرعی………………………………………………………………………………………………………..125
5-2- بحث و بررسی……………………………………………………………………………………………………………………..128
5-3-محدودیتهای پژوهش………………………………………………………………………………………………………………132
5-4-پیشنهادات پژوهش…………………………………………………………………………………………………………………133
5-4-1-پیشنهادات کاربردی…………………………………………………………………………………………………………….133
5-4-2-پیشنهادات پژوهشی……………………………………………………………………………………………………………134
فهرست منابع
منابع فارسی………………………………………………………………………………………………………………………………….136
منابع غیرفارسی……………………………………………………………………………………………………………………………..141
پیوست………………………………………………………………………………………………………………………………………….144
چکیده انگلیسی……………………………………………………………………………………………………………………………..150
چکیده:
در راستای بررسی بررسی رابطه بین رسانه های ارتباط جمعی برمیزان سرمایه اجتماعی خانواده های ساکن بندرعباس به بررسی میزان استفاده از رسانه های ارتباط جمعی ، سرمایه اجتماعی ، اعتماد اجتماعی ، شبکه روابط و پیوندهای خانوادگی ، تعامل اجتماعی ، رابطه رسانه های ارتباط جمعی بر میزان سرمایه اجتماعی مورد سنجش واقع شد.
تحقیق حاضر از نوع توصیفی -همبستگی می باشد.جامعه آماری این پژوهش شامل کلیه خانواده های ساکن بندرعباس در سال 1392 می باشند. جامعه آماری پژوهش کلیه خانوارهای ساکن بندرعباس در سال 1392 را تشکیل می دادند که حجم نمونه شامل 384 نفر می باشد که از طریق نمونه گیری تصادفی انتخاب شدند.برای گرد آوری داده ها از پرسشنامه محقق ساخته استفاده شد برای تجزیه وتحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار spss از جدول فراوانی ،درصد،نمودارهای ستونی آزمون، ضرایب همبستگی تاوbکندال و اسپیرمن و رگرسیون چند متغیره استفاده گردید.
یافته ها حاکی از آن بود بین متوسط میزان استفاده از اینترنت در طول هفته و سرمایه اجتماعی رابطه وجود ندارد. بین متوسط میزان استفاده از تلویزیون داخلی در طول هفته و سرمایه اجتماعی رابطه مثبت و معنی داری وجود دارد. بین متوسط میزان استفاده از تلویزیون خارجی در طول هفته و سرمایه اجتماعی رابطه وجود ندارد. متغیرهای میزان استفاده از تلویزیون داخلی و میزان استفاده از تلویزیون خارجی می تواند سرمایه اجتماعی را پیش بینی کنند.
فصل اول
کلیات تحقیق
1-1-مقدمه
وسایل ارتباط‌ جمعی ‌به تمام‌ ابزارهای‌ غیر شخصی‌ ارتباط گفتـه می‌شود که‌ به وسیله آن، پیام‌های‌ دیداری‌ و یا شنیداری‌ به طور مستقیم به مخاطبان‌ انتقال‌ می‌یابند. تلویزیون‌، رادیو، سینما، اینترنت‌، ماهواره‌ و مجلات‌، روزنامه ها ‌ و… در زمره وسایل ارتباط‌ جمعی‌ محسوب‌ می‌شوند. افراد باید برای زندگی جمعی از اهداف، مقاصد، آگاهی هاو همچنین از تفکر و برداشت دیگران مطلع گردند تا به ارائه واکنشی در برابر آنان قادر گردند همچنین آگاه سازی جامعه و آموزش همگانی و توسعه مشارکت در پرتو رشد وشتاب روزافزون وسایل ارتباط جمعی اهمیت فراوان دارد و نقش اطلاع رسانی به مردم وبالا بردن فهم و شعور سیاسی جامعه از اهم وظایف وسایل ارتباط جمعی است(معتمد نژاد، 109:1385). وسایل ارتباط جمعی در دوران کنونی بخشی جدایی ناپذیر از زندگی مردم شده‌اند. مردم در طول شبانه روز از محتواهای اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و آموزشی و سرگرمی وسایل ارتباط جمعی استفاده می‌کنند. نسل کنونی جامعه از ابتدای حیاتش با وسایل ارتباط جمعی بزرگ می‌شود و در دنیای اطلاعاتی و ارتباطی امروز، این نسل، بخش عظیم فرهنگ، ارزش‌ها و هنجارهای جامعه خود و دیگر جوامع را از وسایل ارتباط جمعی دریافت می‌کند. به عبارتی در دوران معاصر که به عصر اطلاعات و جامعه اطلاعاتی و ارتباطی معروف است، بخش عظیمی از جامعهپذیری نسل‌ها از طریق وسایل ارتباط جمعی انجام می شود و نفوذ و تأثیروسایل ارتباط جمعی تا جایی است که برخی از نظریه پردازان ارتباطیبراین باورند که وسایل ارتباط جمعی اولویت ذهنی وحتی رفتاری ما را تعیین می‌کنند واگرچگونهفکرکردن را به مایاد ندهند، اینکه به چه چیزی فکرکنیم رابه مامی‌آموزند (دادگران، 126:1385). بیگمان در مورد همه مسایل جهان، بزرگترین رسالت اطلاع رسانی بر دوش وسایل ارتباط جمعی است. امروزه وسایل ارتباط جمعی باگسترش مرزهای جغرافیایی، فرهنگی و سیاسی، هویت انسان معاصر را نیز تحت تاثیر قرار دادهاند، به طوری که می توان هویت انسان مدرن را هویت رسانه ای شده نام گذاشت. افزایش نقش وسایل نوین ارتباط جمعی دربخش های مختلف زندگی بشری سبب شده است ازآنهادرتحولات گوناگون استفاده شود و نقش وسایل ارتباط جمعی درآگاهی، هموار سازی وگسترش بحرانها برجسته گردد(آشنا،88:1380 ).
1-2-بیان مسئله
خانواده به عنوان کوچکترین واحد اجتماعی اساس تشکیل جامعه و حفظ روابط انسانی را برعهده دارد. پیوندهای درون خانواده ها مکان هایی برای شکل گیری الگوهای رفتاری نوجوانان است که آنان را در بسیاری از تصمیمات رفتاری و روابط اجتماعی راهنمایی می کند (رایت و فیتزپاتریک،2006: 1386). خانواده دارای کارکردهای مهمی از جمله : بازتولید نیروی انسانی، تامین نیازهای عاطفی و سلامت روانی ، ارتقای ظرفیت تحمل و مدارا، نقش سازنده در تامین یکپارچگی اجتماعی از طریق جامعه پذیری و تربیتی فرزندان و ارائه الگوها و هنجارهای اخلاقی و رفتاری می باشد. همگی اینها تضمین کننده نقش اجتماعی خانواده و رابطه این نهاد مهم با “سرمایه اجتماعی” است؛ تا آنجا که می توان از واقعیتی تحت عنوان “سرمایه خانواده” سخن گفت(روحانی، 1389: 14).
سرمایه اجتماعی به ارزش?ها و هنجارهایی مربوط است که از پیوندها و روابط متقابل گروهی و اجتماعی تفاهم شده مردم نشأت گرفته و به نوبه خود پدید?آورنده آن پیوندها و روابط نیز محسوب می?شوند (سجادی،1388: 16). سرمایه اجتماعی شبکه هایی با هنجارهای اعتماد و عمل متقابل است که با ساختار روابط اجتماعی خاص بین کنشگران مشخص می شود. بنابراین کیفیت خاصی به روابط اجتماعی می بخشد و همبستگی جمعی را تقویت می کند. سرمایه اجتماعی بین افراد و گروه های مختلف جامعه نوعی همکاری و اعتماد اجتماعی ایجاد می کند و در افراد نوعی احساس تعلق و وابستگی به گروه و جامعه به وجود می آورد. هم چنین سرمایه اجتماعی کیفیت خاصی از ساختار روابط اجتماعی افراد است که کنش افراد را در موقعیت های مختلف تسهیل می کند. سرمایه اجتماعی می تواند نگرشها و طرز تلقی افراد نسبت به اقوام موجود در جامعه و ملیت خود را تحت تاثیر قرار دهد.اصولاً شرط برقراری ارتباط با دیگران در جوامع مدرن این است که افراد پیوندهای خود را ورای اجتماعات محلی گسترش دهند و این منوط به آن استکه بر خلاف آن چه در جوامع سنتی رایج است افراد کسانی را که دوست نیستند، دشمن نبینند و غریبه،دشمن تلقی نگردد و افراد یکدیگر را به عنوان یک شخص منحصر به فرد که دارای قابلیت های خاص خود است ببینند و خاص گرایی در روابط جای خود را به عام گرایی دهد (انعام ، 6:1381). رابرت پاتنام که یکی از برجسته ترین نظریه پردازان سرمایه اجتماعی معتقد است که واژه سرمایه اجتماعی و نظریهسرمایه اجتماعی درواقع چارچوبی برای تفکر بسیار دقیق و حتی ریاضیوار درباره روابط اجتماعی را ایجادمیکند(پاتنام،1384: 118). این مفهوم به افراد وگروه ها این توانایی را می دهد تا شبکه ای از روابط اجتماعی را نسبت به یکدیگر حفظ و تداوم بخشند.
مطالعات مردم شناسان و جامعه شناسان بیانگر اثرات منفی مدرنیزم و ارتباط آن در تضعیف و تغییر اخلاق و سرمایه اجتماعی در خانواده های ایرانی است . علایم این بحران را می توان در سست شدن روابط متقابل میان خانواده هایی که تحت عنوان یک شبکه خویشاوندی قرار داشتند و به وجود آمدن فرد گرایی منفی و غیر عقلانی و رشد انواع آسیب های اجتماعی در جامعه ایران دریافت. کاهش مبادلات اجتماعی میان خانواده ها و ضعف روابط خانوادگی خود آسیب های اجتماعی روانی فراوانی خواهد داشت. تحقیقاتی که در زمینه سنجش و مطالعه سرمایه اجتماعی در ایران صورت گرفته ، نیز وضعیت سرمایه اجتماعی را نامطلوب ارزیابی می کنند که حا کی از فضای بی اعتمادی گسترده درسطح جامعه است(تاجبخش و همکاران، 1382؛ شارع پور، 1380).
در این بین نقش رسانه های جمعی در ترویج سرمایه اجتماعی و سوق دادن آحاد جامعه به سمت مشارکت اجتماعی اهمیت فراوانی می باشند. رسانه عبارت است از وسیله انتقال پیام، معلومات و اطلاعات به توده های مردم(اساس، 1385). به طور کلی، منظور آن دسته از وسایل ارتباطی است که در تمدنهای جدید به وجود آمده و مورد استفاد ه اند و ویژگی اصلی آن ها قدرت و توانایی زیاد و شعاع عمل وسیع است. می توان رادیو ، تلویزیون، سینما، کاست، اینترنت و تلفن را در ردیف رسانه های الکترونیک و روزنامه، مجله و کتاب را در ردیف رسانه های چاپی قرار دارد(کازنو، 1367).
رسانه های جمعی با توجه به گستردگی و نفوذ خود در جامعه نقش خاصی در سرمایه اجتماعی دارند، کارکرد رسانه ها در اطلاع رسانی و آگاه کردن افراد از واقعیت های محیط، آموزش هنجارها و ارزشها رایج و اجتماعی کردن افراد، ایجاد همدلی و انسجام اجتماعی در بین افراد را میتوان از عوامل اصلی فرآیند جامعه پذیری دانست. رویکردها و رهیافت های متعدد نشان دهنده توانایی تاثیر بسیار فراوان رسانه ها در فرایند زندگی افراد در جامعه می باشند، علاوه بر آن، رسانه ها به اشکال متفاوت موجب شکل گیری سرمایه اجتماعی-افزایش یا کاهش- شده و به تصورات افراد از محیط شکل می دهند. رسانه ها می توانند با ارائه تصویری زشت یا زیبا از جامعه به شکل گیری الگوهای کنش در بین مخاطبان کمک کنند- این الگوهای کنش به افراد کمک می کنند- تا در موقعیتهای متفاوت کنشهای گوناگونی را که باعث شکل گیری اعتماد یا مشارکت مدنی می شود را از خود بروز دهند(حسین پور و معتمدنژاد، 1390: 131).
با توجه به اینکه تقویت سرمایه اجتماعی در هرخانواده و جامعه ای می تواند موجب ایجاد و استحکام پیوندهای اجتماعی شده و حس مشارکت و اعتماد اجتماعی را افزایش دهد، بررسی علل تقویت سرمایه اجتماعی از مسائل مهم در جوامع می باشد. با عنایت به نقش قابل ملاحظه رسانه ها بر مولفه های سرمایه اجتماعی، در این پژوهش ما برآنیم تا نقش رسانه های جمعی در وضعیت سرمایه اجتماعی خانواده های ساکن بندرعباس را مورد بررسی قرار دهیم.

1-3-اهمیت و ضرورت پژوهش
سرمایه اجتماعی اصولاً یک مبحث اجتماعی است که به حوزه علوم اقتصادی و سیاسی نیز کشیده شده است . جای پای این مبحث را در تمامی روابط و گروههای اجتماعی می توان مشاهده کرد.گروه های اجتماعی از قبیل گروه های مذهبی( مسجد ،کلیسا)، ورزشی (باشگاه ها) ، مدنی ( انجمن ها ، اتحادیه ها ، احزاب و مطبوعات ) ، آموزشی و تربیتی ( انجمن او لیاء و مربیان) با مفهوم سرمایه اجتماعی و کاربرد آن ارتباط دارند . لذا این مفهوم در روابط همسایگی ، دوستانه ، شغلی و خانوادگی دیده می شود .. اساس بحث این است که روابط اجتماعی دارای ارزش برای افراد است . یعنی در جامعه گنجی وجود دارد که افراد در اثر تعامل با یکدیگر از این گنج بهره برداری می کنند. پیامدهای مثبت افزایش سرمایه اجتماعی از سوی نظریه پردازان مورد تأکید بوده و از جانب پژوهشگران در حوزه های مختلف به اثبات رسیده است ” در گزارشی که سازمان همکاری های اقتصادی و توسعه او. ای. سی. دی در سال 2001 منتشر کرد ارتباط میان سرمایه اجتماعی با مفاهیمی مانند : بهبود سلامت ، خشنودی بیشتر، مراقبت بهتر از کودکان، جرایم کمتر و برخورداری از حکومتی بهتر را مورد تاکید قرار داده است” (فاتحی و دیگران،15:1383). بعلاوه سرمایه اجتماعی، به دلیل قابلیت تبدیل به دیگر سرمایه ها و نقشی که در افزایش کارایی آن ها دارد و نیز قابلیتی که در توضیح پیامدهای متنوع اقتصادی، سیاسی در ساخت های مشابه دارد، در تدوین شاخص های توسعه پایدار مورد توجه سازمان های بین المللی قرار گرفته است(ذکایی و روشن فکر، 1385: 8). افزون براین”پذیرش و محبوبیت سرمایه اجتماعی، به جهت کاربرد آن در سطوح مختلف(خرد، میانه و کلان) در حوزه های مختلف زندگی اجتماعی و اقتصادی است. دولت ها با آگاهی از کاربرد سرمایه اجتماعی در فقرزدایی، به استفاده از آن در برنامه ها و سیاستهای اجتماعی خود می پردازند”(شارع پور، 1386: 150). بنابراین مطالعه سرمایه اجتماعی در سطوح مختلف فردی، ساختاری(اجتماعی) و فرهنگی جامعه و عوامل موثر بر آن می تواند به شناخت تحولات فرهنگی و اجتماعی جامعه و شرایط حفظ و تداوم ارزشهای آن کمک شایانی بنماید.
1-4- هدف کلی
– بررسی رابطه بین رسانه های ارتباط جمعی وسرمایه اجتماعی خانواده های ساکن شهر بندرعباس
1-4-1-اهداف جزیی
– شناسایی میزان سرمایه اجتماعی خانواده ها ی ساکن بندرعباس
– بررسی رابطه بین میزان استفاده از تلویزیون داخلی و اعتماد اجتماعی
– بررسی رابطه بین میزان استفاده از تلویزیون خارج از کشور(ماهواره) و اعتماد اجتماعی
– بررسی رابطه بین میزان استفاده از اینترنت و اعتماد اجتماعی
– بررسی رابطه بین میزان استفاده از تلویزیون داخلی و مشارکت اجتماعی
– بررسی رابطه بین میزان استفاده از تلویزیون خارج از کشور(ماهواره) و مشارکت اجتماعی
– بررسی رابطه بین میزان استفاده از اینترنت و مشارکت اجتماعی
– بررسی رابطه بین میزان استفاده از تلویزیون داخلی و شبکه روابط و پیوندهای خانوادگی
– بررسی رابطه بین میزان استفاده از تلویزیون خارج از کشور(ماهواره) و شبکه روابط و پیوندهای خانوادگی
– بررسی رابطه بین میزان استفاده از اینترنت و شبکه روابط و پیوندهای خانوادگی
فصل دوم
مروری بر تحقیقات انجام شده
(ادبیات و مستندات ، چارچوب ها و مبنای ، سابقه و پیشینه تحقیق)
2-1-بخش اول: رسانه های جمعی
رسانه ها مهمترین و موثرترین ابزار انتقال اطلاعات و آگاهی ها در تحقق فرایند ارتباطات هستند. در فرهنگ فارسی “عمید” مقابل کلمه”رسانه” آمده است: ” هر وسیله که مطلب یا خبری را به اطلاع مردم برساند، مانند رادیو و تلویزیون و روزنامه”. امروزه به مدد تکنولوژی جدید و رشد ابزارهای انتقال اطلاعات و مبادله افکار و عقاید از طریق مطبوعات، رادیو و تلویزیون ساختار رسانه های سنتی برهم خورده و جهان ارتباطات وارد مرحله جدیدی از حیات خود شده است.
رسانه ها(رادیو، تلویزیون، مطبوعات، سینما و …) وسایل شگرفی هستند که مظهر ارتقای تکنولوژیک انسانند و پرتاب جوامع را به سوی آینده موجب شده اند. این مسایل در چرایی عادات تازه، تکوین فرهنگ های جدید جهانی، تغییر در رفتار و خلق و خوی انسان ها و روشهای زندگی و بالاخره کوچک شدن کره زمین و همسایگی ملل دوردست سهمی شگرف بر عهده گرفته اند. چنانکه برخی عصر حاضر را “عصر ارتباطات” خوانده و میزان پیوند یک جامعه را با افق شگرف تغییرات نوین و میزان تحرک آن در زمینه ارتباطات می دانند( سیدمحسنی،1389: 9-10).
2-1-1-انواع ارتباط
ارتباطات سه شکل اساسی دارد:
1-ارتباطات رودرو یا کنش متقابل رودرو که مشخصه آن تعویض جای مخاطب و گوینده و تحقق آن در یک چارچوب مرجع فرهنگی واحد است یعنی با یک بروز ناگفته و نانوشته ای ما مشترکاتی داریم که کلمات و پیامهای همدیگر را می فهمیم و آنچه که رد و بدل می گردد صرفا کلمات نیست بلکه حرکات و چهره ها و ژستها و تن صدا و تعداد کلمات و جملات به کار گرفته شده است. که در فهم پیامها به افراد جامعه کمک می کند. و فهم پیامها به افراد جامعه کمک می کند. و همه این مجموعه مستلزم داشتن یک چارچوپ مرجع فرهنگی واحد است، این شکل مسلط در ارتباط گروههای کوچک نظیر خانواده بیشتر به چشم می آید. در آنجا ما از نظر زمان و مکان ارتباط، مشترک هستیم یا مقید به زمان و مکان مشترکی می باشیم(جهانبین، 1382: 97).
2- شکل دیگر، تعامل با واسطه است یعنی ما به واسطه یک رسانه ارتباط برقرار می کنیم. در اینجا اگر چه مکان مشترک نیست و حتی زمان هم می توان مشترک نباشد ولی با زبان واحد و مشترک صحبت می شود. از اینرو ما یک چارچوپ مرجع مشترک خواهیم داشت، بنابراین در این حالت گاهی بین کسی که پیام می فرستد و کسی که پیام را دریافت می کند، ما شاهد چارچوپ فرهنگی مشترکی نیز می باشیم. نوع ترکیب ارتباطات شامل طرق حرکات دست و صورت، ژستها و بالا و پایین آمدن تن صداهاست(همان).
3-شکل غالب ارتباط در دوران نوین شبه تعامل با واسطه است یعنی ارتباط از طریق وسایل ارتباط جمعی بخصوص تلویزیون می باشد که در آن جای گوینده و مخاطب عوض نمی شود. ارتباط عمده به این شکل است که یک طرف صحبت می کند طرف دیگر پیام را دریافت می نماید و مقید به زمان و مکان مشترک هم نیست و چارچوب مرجع واحد فرهنگی هم در این نوع ارتباط وجود ندارد. نظیر دریافت محصولات رسانه ای و ماهواره ای و غیر ماهواره ای بدون آن که ما دخیل در فرهنگ فرستنده پیام باشیم. فقدان چارچوب فرهنگی مشترک، ورود نهادها و مفاهیم فرهنگهای دیگر را به فرهنگ خود و تغییر در فهم مخاطبین و تجربه ارتباطی نوین را در پی خواهد شد، که به تبع آن تغییر در هویت فردی و گروهی، تکثیر منابع هویتی و تجربیات زیستی متنوع را شاهد خواهیم بود و این از پیامدهای رسانه ها در عصر جهانی شدن1 و ورود به مرحله نوین است(رضایی، 1380: 167).
2-1-2-رسانه های گروهی
رسانه های گروهی تمامی وسایل و ابزارهای ارتباطی را شامل می شود که در اختیار گروههای کثیری از مردم قرار دارد و در سطح گسترده به انتشارات اطلاعات و اخبار و عقاید و نظرها می پردازند. و مصادیق آن عبارتند از: تلویزیون، سینما، مطبوعات، رادیو، نشریات ادورای، شبکه های رایانه ای، رسانه ها نقش ویژه ای در فرایند جامعه پذیری و آموزش و یادگیری هنجارهای فرهنگی و اجتماعی و سیاسی دارند و به عنوان ابزارهای کنترلی و نظارتی و ناقل ارزشهای فرهنگی، سیاسی، اجتماعی، اقتصادی یک جامعه، محورهای ارزشی و قانونی را از یک نسل به نسل دیگر انتقال داده و به بقای سیستم و جلوگیری از انقطاع نسلی و طی نمودن مراحل جامعه پذیری کمک می نمایند. رسانه های گروهی در شکل دهی به گرایشها و ارزشهای متداول در یک جامعه و تعلیم رفتارهای اجتماعی مطلوب و نامطلوب نقش مهمی ایفا می نمایند، با افزایش نقش رسانه های ارتباط جمعی در چند دهه اخیر از نقش پرورشی خانواده و مدرسه کاسته شده و این نهادها بخشی از کارکرد و نقشهای خود را به رسانه ها واگذار نموده اند(جهانبین، 1382: 98). به باور بِنِت” رسانه های عامه پسند، یعنی وسایل ارتباطی مانند تلویزیون، روزنامه و مجله ها از وجوه اصلی زندگی روزمره در مدرنیته اخیر به شمار می آیند. به مدت بیش از نیم قرن، رسانه های عامه پسند نه فقط منبع اصلی اطلاعات بوده اند بلکه نقش خطیری در شکل دادن به پندارهای افراد درباره جهان پیرامونشان داشته اند(بِنِت، 1386: 119).
2-1-3-پیدایش رسانه ها
2-1-3-1-رسانه های چاپی
کتاب. تاریخ رسانه های مدرن با کتابهای چاپی آغاز می شود که هرچند در آغاز فقط یک ابزار فنی برای تکثیر متونی بود که پیش تر هم در سطحی وسیع نسخه برداری می شدند، اما مطمئنا باید آن را انقلابی به شمار آورد که اندک اندک به تغییر در محتوا هم انجامید(اجلالی،1388: 29). محتوائی که غالبا دارای مطالب غیر مذهبی، عملگرا و عامه پسند بود، بویژه زمانی که کتابها، جزوه ها و اعلامیه ها در زمینه های مختلف به زبان بومی منتشر شدند. این واقعه نقش مهمی در تحولات و دگرگونی قرون وسطی ایفا کرد. بدین ترتیب با ظهور چاپ، انقلابی در جامعه انسانی بوقوع پیوست که کتاب در آن تاثیر عمده ای را بر جای نهاد. به طور خلاصه می توان گفت که رسانه کتاب:
* نوعی تکنولوژی قابل حمل شد که به اسانی جابجا می شود
* به اسانی از ان نسخه های متعدد تکثیر می شد
* به صورت کالای قابل عرضه، آسان مبادله می شد.
* دارای محتوای متغیر و متعدد غیر مذهبی شد
* در استفاده شکل فردی پیدا کرد
* از آزادی بیشتری نسبت به گذشته در انتشار برخوردار شد(مهرداد، 1380: 15).
روزنامه. تقریبا پس از دویست سال که از اختراع چاپ می گذشت تدریجا امکان تشخیص روزنامه از پدیده هائی چون اعلامیه، جزوه و دفترچه های خبری که از مشخصات اواخر قرن شانزدهم و اوایل قرن هفدهم بود فراهم شد. روزنامه های اولیه، که از طریق خدمات جدید التاسیس پستی توزیع می شدند، عمدتا به انتقال اخبار وقایع که مربوط به تجارت بین المللی و امور بازرگانی بود میپرداختند. ورود روزنامه به جریانات تجارت بین المللی را می توان ادامه فعالیتهای دیپلماتیک و موسسات تجاری بزرگ در نظر گرفت(همان،16).
روزنامه تجاری قرن 17 را به اسانی نمی توان به یک منبع مشخصی ربط داد و ظاهرا تمام امور مرتبط به گردآوری مطالب توسط چاپ کننده و ناشر صورت می گرفته است. نوع بدیل روزنامه تجاری که توسط دولت(در انگلستان) منتشر می شد دارای مشخصات مشابهی بود، با این تفاوت که صداری اقتدار و ابزار دولت محسوب می شد. روزنامه تجاری قرن هفدهم بیشترین خدمت را به رشد و پیشرفت نهاد روزنامه انجام داد و نقطه عطفی در تاریخ ارتباطات در نظر گرفته شده است(معتمدنژاد، 1371). به عبارت دیگر می توان گفت که اهمیت نوآوری روزنامه به مراتب بیش از کتاب بوده است. این نوآوری به صورت ادبیات جدیدی که شکل اجتماعی و فرهنگی داشت متجلی شد. مشخصات برجسته روزنامه، در مقایسه با دیگر اشکال ارتباطات فرهنگی عبارت بودند از: فردگرائی، واقع گرائی، خدماتی بودن، غیرمذهبی بودن و کاملا هماهنگ با نیازهای طبقه جدید-طبقه تجار و بازرگان که در شهرها می زیستند، به علاوه گروه های متخصص و حرفه ای جدید. بدین ترتیب، تازگی و نوبودن روزنامه به خاطر تکنولوژی متفاوت و یا چگونگی توزیع آن نبود، بلکه اهمیت ان بیشتر به دلیل کارکردهائی بود که برای طبقات ممتاز و متوسط در جوامع آن عصر اروپا که متاثر از فضای لیبرال اقتصادی و اجتماعی بود، در برداشت(مهرداد، 1380: 16).
مرحله اوج تاریخ مطبوعات بورژوازی، که از تاریخ 1850 شروع شد تا آغاز قرن بیستم ادامه یافت، محصول وقایع و شرایط خاصی بود که به اختصار به آنها اشاره می شود:
1- پیروزی لیبرالیسم و پایان سانسور مستقیم و فشارهای مالی در بیش تر نقاط اروپا
2- تثبیت نسبی طبقه سرمایه دار و پیشرو و ظهور بسیاری از حرفه ها و تخصص ها که بعدها سبب ادغام و همزیستی آن دو گردید(سرمایه و تخصص).
3- وقوع بسیاری تغییرات تکنولوژیک و تغییرات اجتماعی که شرایط مناسبی را برای ظهور مطبوعات در سطح ملی و محلی با کیفیت بالائی از اطلاع رسانی فراهم ساخت(همان، 19).
مشخصات عمده اینگونه مطبوعات نخبه که در این دوره تثبیت شده بود عبارتند از:
1- استقلال رسمی از دولت و گروههای ذینفوذ.
2- تثبیت روزنامه و پذیرش آن توسط جامعه به عنوان یکی از نهادهای مهم زندگی سیاسی و اجتماعی.
3- توسعه احساس تعهد شدید اجتماعی و اخلاقی در حرفه روزنامه نگاری
4- ظهور حرفه روزنامه نگاری در جهت گزارش عینی و واقعی رخدادها
5- به عهده گرفتن نقش اطلاع رسانی و شکل دهی به افکار عمومی
6- و بالاخره، وجود تمایل در روزنامه نگاران که با منافع ملی احساس یگانگی می کردند(همان).
2-1-3-2-رسانه های الکترونیکی(رادیو و تلویزیون)
از تاریخ رادیو و تلویزیون به ترتیب حدود هفتاد و چهل سال می گذرد(ویلیامز، 1975). این دو رسانه با استفاده از تکنولوژی های موجود قبل از خود مانند تلفن، تلگراف، عکس متحرک و ثابت و همچنین ضبط صوت بوجود آمده و توسعه یافتند.
رادیو در ابتدا به صورت یک تکنولوژی ظاهر شد و سپس تدریجا خدماتی که از آن ساخته بود آشکار گردید. این امر درباره تلویزیون نیز صادق است. بر اساس نظر ریموند ویلیامز(1975)، رادیو وتلویزیون برخلاف همه تکنولوژی های ارتباطی پیش از خود، نظام هایی بودند که در درجه اول برای ارسال و دریافت به عنوان فرایندهایی مجرد، طراحی شده بودند و از پیش تقریبا هیچ تعریفی از محتوی آنچه توسط آنها منتشر می شد وجود نداشت. همچنین این دو رسانه، برنامه های محتوائی خود را از رسانه های موجود که مورد علاقه عمومی بودند، مانند محتوی خبری و ورزشی و جنبه های تصویری که از فیلم های سینمائی اخذ کردند. شاید آنچه که در مورد این دو رسانه اصالت و تازگی داشت این بود که هم رادیو و هم تلویزیون این توانائی را داشتند که می توانستند وقایع و رخدادها را آنگونه که اتفاق می افتاد، مستقیما به مخاطبین منتقل کرده و یا به نمایش بگذارند. ولی از آنجائی که بسیاری از وقایع و رخدادها که از دیدگاه سازمانی این دو رسانه ارزش انتقال مستقیم به جامعه را داشته باشند قبلا برنامه ریزی می شوند، این امر سبب ایجاد محدودیت در توانائی این دو رسانه درارائه مستقیم می گردد و در نتیجه، تفاوت بین این دو رسانه و سایر رسانه ها در گزارش واقعیتها به طور قابل ملاحظهای کاهش می یابد(مهرداد، 1380: 23).
2-1-3-3-رسانه های جدید الکترونیک(رسانه های تله ماتیک2)
رسانه های تله ماتیک نتیجه آخرین انقلاب تکنولوژیک بوده و می روند تا جای تلویزیون را که ما می شناسیم و به آن خو گرفته ایم بگیرند. این واژه مجموعهای از پیشرفت های تکنولوژیکی را در بر می گیرد که در قلب آن واحد نمایشگر(صفحه تلویزیون) مرتبط با یک شبکه کامپیوتری قرار دارد. آنچه گاه “رسانه نوین” خوانده می شود و طی دهه هشتاد پدیدار شده، در حقیقت مجموعه ای از تکنولوژی های الکترونیکی گوناگون با استفاده های مختلف که هنوز در سطح وسیع به عنوان رسانه جمعی جا نیفتاده و فاقد تعریفی روشن از فایده و کارکرد خود هستند(اجلالی، 1388: 41).
پاره ای از این تکنولوژی ها عبارتند از انتقال(با کابل یا ماهواره)، مینیاتوری کردن، ذخیره کردن و بازیابی، نمایش بر صفحه(با استفاده از ترکیبات انعطاف پذیر متن و گرافیک) و کنترل(توسط رایانه). ویژگی های این رسانه، برخلاف رسانه های قدیمی چنین است: عدم تمرکز(مثل سابق، انتخاب و ارائه مطالب عمدتا در دست عرضه کننده ارتباط نیست)، ظرفیت بالا(انتقال به کمک کابل یا ماهواره محدودیت های پخش زمینی را پشت سر می گذارد)، فعالیت متقابل(دریافت کننده می تواند انتخاب کند، پاسخ دهد، مکالمه کند و مستقیما به دیگر دریافت کنندگان وصل شود) و بالاخره انعطاف پذیری شکل، محتوا و کاربرد(همان، 42).
2-1-4- شکل گیری فرهنگ رسانه ای
از جمله تحولاتی که جامعه مدرن در دهه های اخیر پشت سر گذاشته است، می بایست از نفوذ و رخنه پدیده ای بنام فرهنگ رسانه ای یاد کرد که دارای اهمیت بسیار زیادی در تحولات سیاسی و اجتماعی می باشد(حسین پور و معتمد نژاد، 1390: 136).
در دوره ای که از آن با عنوان عصر جهانی یاد می شود و بنابر نظر رابرتسون(1382: 35) مفهوم جهانی شدن یعنی مشابه شدن، هم شکل شدن و یکسان شدن تمام جوامع موجود در کره خاکی. از این رو جهانی شدن هم به درهم فشرده شدن جهان و هم تراکم آگاهی نسبت به جهان به عنوان یک کل دلالت دارد. به بیان ساده جهانی شدن در واقع به معنای گسترش مقیاس، رشد اندازه، سرعت یافتن و تعمیق تاثیر فراقاره ای جریانات و الگوهای تعامل اجتماعی است. یکی از عوامل اصلی جهانی سازی، شکل گیری فرهنگ رسانه ای می باشد که بدون حضور رسانه های نو، امکان انجام این تحولات میسر نمی باشد. می توان گفت که قرن، قرن ارتباطات و رسانه هاست. رسانه ها امروزه در تمام دنیا در تلاش هستند تا هرچه بیشتر مخاطبان بیشتری را به سمت خود جلب کنند. بنابراین رسانه ای موفق تر است که مخاطبان بیشتری داشته باشد، اما آیا فقط رسانه ها یک پیشرفت تکنولوژی هستند؟ رسانه ها در تلاش هستند تا نه تنها با کمک پیشرفت های تکنولوژی، بلکه به کمک علوم گوناگون مانند جامعه شناسی، روان شناسی و روان شناسی اجتماعی بتوان هم نسبت به روحیه، ذوق، علایق و سلایق مخاطبان خود آشنا شده و هم در گذر از فرهنگ آنها به کمک فنون یادگیری آموزشی و روان شناسی، فرهنگ خود را به مخاطبان انتقال داده و در آنها درونی کنند. رسانه ها ظاهرا هدف اطلاع رسانی و سرگرمی دارند، اما در واقع هدف آنها نه فقط جذب مخاطبان بیشتر، بلکه درونی کردن فرهنگ در آنها می باشد. به عبارتی تبلیغ فرهنگ از اهم فعالیت های رسانه های تصویری می باشد(حسین پور و معتمد نژاد، 1390: 137). فیسک3 نیز معتقد است “تلویزیون برنامه های آکنده از معانی نهفته پخش می کند و می کوشد که با مهار این معانی، انها را به معنایی یگانه تر و موجح تر تبدیل کند، معنایی که کارکرد جهانی بینی غالب را داشته باشد(فیسک، 1380: 125).
2-1-5- نظریه های رسانه
2-1-5-1-نظریه جامعه توده وار
میلز(56-1951)، کون هاورز(68-1959)، برامسن(1961)، بل(1961) و جینر(1976) از جمله نظریه پردازان این دیدگاه می باشند. این نظریه بر وابستگی متقابل نهادهایی که اعمال قدرت می کنند و در نتیجه بر یگانگی رسانه ها با منابع قدرت و اقتدار اجتماعی تاکید دارد. احتمال دارد که محتوا به منافع سیاسی و اقتصادی صاحبان قدرت خدمت کند. البته از رسانه نمی توان انتظار داشت که تعریفی انتقادی یا جایگزین از دنیا ارائه کند، اما گرایش رسانه ها به این است که مردم یاری دهد تا خود را با سرنوشت خویش سازگار کنند. از رسانه ها انتظار می رود که تصویری از جایگاه مردم در کل جامعه ارائه دهند. ابزاری باشند، برای استراحت و منحرف کردن توجه از مشکلات و فرهنگی در اختیار مردم قرار دهند که با زندگی واقعی شان سازگار باشد؛ زندگی ای که معمولا با کار و تفریح یکنواخت، تحت سلطه بوروکراسی بودن، انزوا یا دنیای خصوصی خانوادگی، رقابت و مشارکت و همبستگی بسیار نازل با جامعه، همراه است. نظریه جامعه توده وار رسانه را هم علت جامعه توده وار می داند و هم عاملی که به این نوع جامعه استمرار می بخشد زیرا تصویری که رسانه از جهان ارائه می دهد، جایگزینی برای جهان واقعی و محیطی کاذب و ابزاری توانا برای دخل و تصرف در اذهان عمومی و البته همچنین کمکی برای بقای روانی در شرایط دشوار(اجلالی، 1388: 97). از نظر سی . رایت میلز، نظریه پرداز با نفوذ جامعه توده وار، رسانه ها می توانند شرایط کنترل جامعه را به صورت غیر دموکراتیک از”بالا” فراهم سازند. قدرت بالقوه رسانه ها در جامعه توده، از نظر میلز، ناشی از تمایلات انحصارگرانه و مشکل پاسخگویی از طرف جامعه است(مهرداد، 1380، 89).
2-1-5-2-نظریه مارکسیسم(کلاسیک)
مارکس از اندیشمندانی است که در تحلیل جامعه و پدیده ای اجتماعی آن، عامل اقتصادی را اساس کار خود قرار می دهد. او معتقد است در سیر تاریخی جوامع، ساختار اقتصادی یا همان شرایط مادی تولید، روابط اجتماعی خاصی را تولید می کند که در آن شرایط، مالکان وسایل تولید”طبقه حاکم”، و سایر افراد “طبقه محکوم” را تشکیل می دهند. علاوه بر این، ساختار اقتصادی سایر ساختارها و پدیده های جامعه را شکل می دهد. بنابراین، ساختار ارتباطی بین انسان ها همچون سایر ساختارهای اجتماعی مثل آموزش و پرورش، دین، حقوق و ایدئولوژی، بازتابی از شرایط زیربنایی اقتصادی جامعه است. رسانه ها نیز ابزاری در دست طبقه حاکم هستند که به وسیله آنها به حفظ وضع موجود و اشاعه ارزشهای خود می پردازند. به عبارت دیگر طبقه حاکم(سرمایه دار) که مالک وسایل تولید و از جمله مالک رسانه ها است؛ پیام های ویژه ای را که مشروعیت بخش سلطه اش است تولید می کند. بنابراین وضعیت رسانه ها و پیام های ایجاد شده توسط آنها در هر جامعه ای نتیجه شرایط اقتصادی انجام شود(بهرامی کمیل، 1388: 67).

دسته بندی : پایان نامه ها

پاسخ دهید